Other sources: Mongolians about Australia
—————-
Source1: http://www.sonin.mn/
Source2: http://www.olloo.mn/
Source3: http://www.unen.mn/
Source4: http://www.onair2.tv/

http://pbatjargal.wordpress.com/

П.БАТЖАРГАЛ: Би улам хол алхахын тулд Австралид суралцахаар ирсэн

• 2008.04.15 • Үнэн
Л.ЭРДЭНЭМАА

Танилцуулга
Пvрэвийн Батжаргал 1994 онд МУИС-ийн Эдийн засгийн факультетийг аж vйлдвэрийн эдийн засаг, удирдлага зохион байгуулалт мэргэжлээр төгссөн.

2001 онд Зах зээл судлалын хvрээлэнгийн дэргэдэх Гадаад худалдаа, бизнесийн сургалтын төвд суралцаж гадаад худалдааны менежер мэргэжил эзэмшсэн.
2003 онд Япон Улсын Токио хотноо NICC олон улсын сургалтын төвд суралцаж боловсон хvчин, хvний хөгжил, хvний нөөцийн менежер мэргэжил эзэмшсэн.
“Эрдэнэт” vйлдвэрээс хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж, 1994-1995 онд цахилгаан цехэд хөдөлмөрийн эдийн засагч, 1995-1996 онд ерөнхий захиргааны эдийн засгийн хэлтсийн дэргэдэх шинжилгээ судалгааны группт шинжээч эдийн засагч, 1996-1997 онд баяжуулах фабрикийн эдийн засгийн хэлтэст зардлын эдийн засагч, 1997- 2004 онд худалдааны хэлтэст менежер, ахлах менежерээр тус тус ажиллаж байгаад “Эрдэнэт” vйлдвэрийн нэр дээр Австрали Улсад суралцаж байна.
1999 онд “Эрдэнэт” vйлдвэрийн оны шилдэг залуу,
2001 онд МЗХ-ны тэргvvний залуу алтан медаль,
2004 онд МАСЗХ- ны “Алтан од” алтан медалиар тус тус шагнуулжээ. П.Батжаргалтай интернэтээр ярилцлаа.

-Та олон сургуульд суралцаж хэд хэдэн мэргэжил эзэмшсэн юм байна. Монголд, Японд гээд л… Австралид сурах хэрэгтэй байсан юм уу, Таны хувьд?
-Олон сургуульд сурч, олон мэргэжил эзэмшихийн хэрэг байгаа юм уу гэж надаас найз нөхөд маань асуудаг л юм. Yйлдвэрийн эдийн засагч, гадаад худалдааны менежер, хvний хөгжил, хvний нөөцийн менежер гээд гурван ч мэргэжлийг дурдаж болно л доо, энд. Заримыг нь би өөрөө хvсэж байгаад сураад, заримыг нь намайг сур гээд явуулсан нь бий. 2003 оны хавар “Эрдэнэт” vйлдвэрийн удирдлага маань намайг Японд хvний хөгжил, хvний нөөцийн менежер мэргэжил эзэмшээд ир гэж явуулсан юм. Японы Засгийн газар, Хөдөлмөрийн яам, Японы бизнесийн холбооноос жил бvр зохион явуулдаг тэтгэлэгт сургалт л даа. Амжилттай сураад ирлээ, vйлдвэрийн удирдлагаас өгсөн vvргийг сайн биелvvллээ, одоо энэ чиглэлээр ажиллана, их ч юмыг хийж бvтээнэ гээд бөөн л урам зоригтой хvн ирсэн юм. Даанч нөгөө их санасан газар есөн шөнө хоосон хононо гэгчээр ажил ч өгдөггvй, энэ чиглэлээр ч ажилласан юм байдаггvй. Тэгэхээр нь хуучин хийж байсан ажлаа хийнэ гээд хөөцөлдлөө. Сар хvлээж байж хуучин ажилдаа орлоо, гэтэл дунд шатны зарим дарга нар хуучин ажлыг маань ном журмаар нь ч өгдөггvй, сандал, ширээ, компьютер ч гаргаж өгдөггvй дөрвөн сар боллоо шvv. Хамт ажиллаж байсан хvмvvстээ ч гадуурхагдах маягтай, аргагvй шvv дээ, хvн ажил хийхгvй байж цалингаа дөрвөн сар бvтнээр нь аваад яваад байхаар ажил хийж байгаа хvмvvс чинь дургvйцнэ ш дээ. Ингэж л манай дунд шатанд ажиллаж удирдах ажил хийж байгаа зарим хvмvvс дээд шатны дарга нарынхаа шийдвэрийн эсрэг ажиллаж байдаг. Доод, дунд төвшинд гаргасан шийдвэр хэрэгжихгvй замхарч байдгийг манай дээд төвшний дарга нар vнэндээ мэддэггvй юм байна лээ. Мэдээж том дарга нарт бvх юм болж байна, сайхан байна гэсэн мэдээлэл дороос очдог байх л даа. Очсон мэдээллvvд vнэн зөв байна уу гэдгийг нягталж шалгах эргэх холбоо байдаггvй юм байна гэдгийг ингэж мэдэрсэн юм.
Тэгээд залуу хvн ингэж суудлын бөглөөс болоод хэдий болтол суух юм, ер нь явж англи хэл сайн суръя, болж өгвөл мэргэжлээрээ эдийн засгийн чиглэлээр мастерт сураад ирье, сураад ирсний дараа эд нарыг дахиад ингэж хавчихыг нь харъя гэж бодоод Австралид сурахаар ирсэн дээ. Тэр хvмvvс надад тэгж хандаагvй бол би ийм цочмог шийдвэр гаргаж энд сурахаар ирээ ч vv, vгvй ч vv гэж одоо боддог юм. Намайг хурцалсан, энд сурахаар ирэх шийдвэр гаргасан тэр хvмvvст баярлалаа гэж хэлэх одоо багадна шvv, хэхэ.
Ер нь би улам хол алхахын тулд Австралид суралцахаар ирсэн юм. Энд ирсэн нь одоо бодож байхад хамгийн эрсдэлтэй шийдвэр байсан ч ирсэн зорилгоо бараг биелvvлж байгаа энэ мөчид эргээд харахад миний амьдралдаа гаргасан хамгийн зөв шийдвэрvvдийн маань нэг юм байна гэдэгт л улам бат итгэж байна.
Би чинь 1994 онд их сургуулиа төгссөн. Онц төгссөн болохоор багшаар vлдэх боломж байсан ч амьдралын боломжгvйгээс багш болоогvй юм. Хэрэв багшаар vлдсэн бол арай эрт гадаадад мастер хамгаалах байсан даа гэж хамт төгссөн оюутнуудтайгаа харьцуулж боддог юм, заримдаа. Гэхдээ яахав ээ, хvн хvний амьдралын зам өөр, зарим нь эрт хvрнэ, зарим нь арай хожуу хvрнэ. Хожуу хvрсний муу гэж юу байхав, хvрч л байвал.
Төгссөнөөсөө хойш өөртөө гадаадад сурах зорилго тавьж англи хэлээ байнга vзэж сайжруулж байсан юм. Тэр маань хэрэг болсон доо, энд ирээд сурч эхэлсэн эхний vед.
Хvн ер нь хоёр шалтгаанаар гадаадад сургуульд сурахаар явдаг юм байна. Нэгдvгээрт, өөрийгөө байнга голж, улам хөгжvvлэх хvсэл эрмэлзэлтэй явдаг хvмvvс. Хоёрдугаарт, хийж байсан ажлаа хийх боломжгvй болсон ч юм уу эсвэл өмнөх хийж байсан ажилдаа сэтгэл ханамжгvй болсон улсууд.
Би өөрийгөө гологдол болгохыг хvсээгvй учраас насны залууд англи хэлтэй оронд сурч мөрөөдлөө биелvvл гэж сэтгэл зvрх маань хэлээд байсан хэрэг л дээ.
Ер нь хvмvvс, ялангуяа, залуучууд амьдралаа тав болж өгвөл арван жилээр харж, зорилт тавьж, тvvнийхээ төлөө бие дайчилж өөрийгөө хөгжvvлж байх хэрэгтэй. Тэгэхгvй бол энэ өндөр хурдацтай нийгэмд бид нийгмийн хэрэгцээ шаардлагад тэнцэхгvй хоцрогдох аюул ойрхон байна шvv.

-Австралийн аль хотод амьдарч, ямар сургуульд сурч байна?
-Австрали Улс холбооны зургаан мужтай. Миний бие Квинсланд мужийн төв болох Брисване хотод гэр бvлийн хамт сурч, ажиллаж, амьдарч байна. Тус муж дөрвөн сая гаруй хvн амтай.
Австралид улсын болон хувийн их, дээд сургуулиуд зэрэгцэн оршдог. Нийт 47 их сургууль байдаг юм, улсынхаа хэмжээнд. Ихэнх нь улсын сургуулиуд. Хувийн сургууль цөөн. Манай мужид улсын их сургууль долоо байхад хувийн их сургууль нэг л бий. Миний сурч байгаа сургууль муждаа хоёрт ордог том сургууль. Нэгд нь Квинсландын их сургууль ордог юм. Тус сургууль 2004 онд дэлхийн шилдэг 100 их сургуулийн жагсаалтад 49-д орж байсан гээд бодохоор ямархуу сургууль болох нь ойлгогдох байх аа . Манай сургууль статусын хувьд бол улсын их сургуулийн нэг. Гриффит их сургууль гэсэн нэртэй, 1970 онд байгуулагдсан. 35 000 гаруй оюутантай, vvний 12 000 гаруй нь гадаадын оюутнууд байдаг. Манай сургууль хууль, эдийн засаг, бизнесийн сургалтаараа муждаа төдийгvй Австралидаа их алдартай.
Миний хувьд Гриффит их сургуулийн Бизнес, удирдлагын сургуульд санхvv, гадаад худалдааны чиглэлээр мастерт суралцаад гурван жил болж байна. Ердийн мастерт сурахад хоёр жил хангалттай л даа. Нэгэнт ирж сурсных арай жаахан гvнзгийрvvлж суръя гээд мастераа ахисан төвшинд болгоод гvнзгийрvvлж сурч байна. Мастерт vзсэн зарим хичээлээ гvнзгийрvvлж ахисан төвшинд vздэг юм. Энд ирээд их ч юм сурч мэдэж авч байна. Сурч мэдсэн зvйлээ одоо ажил амьдралд хэрэгжvvлж өөрийгөө шалгах л хэрэгтэй байна даа.

-Австралийн их дээд сургуулийн сургалтын онцлог юу вэ?
-Мастерт сурахад суралцаж байгаа мэргэжлийн гvн бат мэдлэг хангалттай биш ээ. Тvvнээс гадна шинжилгээ судалгаа хийх чадвар, хэрэгтэй мэдээллийг эрж хайх, олсон мэдээллийг боловсруулах, тvvндээ vндэслэн оновчтой шийдвэр гаргах, юмыг ургуулан бодох, хийсвэрлэн сэтгэх, оновчтой бичгээр илэрхийлэх, цагийн менежмент хийх, илтгэх, ганцаарчлан болон багаар ажиллах чадвар зэрэг маш олон чадварыг суралцаж эзэмшсэн байхыг шаарддаг. Бvх хичээлээр хоёр удаа шалгалт өгдөг. Энэ нь семестрийн дундах шалгалт болон төгсгөлийн шалгалт гэж нэрлэгддэг. Тvvнчлэн бичгийн ажлыг ганцаарчлан болон группээр хийж, тvvндээ vнэлгээ авдаг. Энэ бvгдийн нийлбэр дvнгээр тухайн оюутны мэдлэг, заавал эзэмших чадварыг хангасан эсэхийг тогтоон vнэлгээ өгдөг юм. Товчоор хэлбэл, их сургуулийн танхимд олж авсан онолын мэдлэгээ практикт хэрхэн ашиглаж чадаж байна вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулдаг.

-Монголчууд гадаадад олноор ажиллаж, амьдарч байна. Наана чинь ажиллах, ялангуяа суралцах боломж хэр вэ?
-Бусад орны хvмvvс япон, солонгосчууд ажил хийх визтэй ирээд ажил хийдэг юм байна лээ. Монголчуудын хувьд энд ажил хийх гэж ирэх боломж байхгvй л дээ. Зөвхөн суралцах визээр л ирж байна. Хууль дvрмээ хатуу мөрдөнө, тиймээс суралцах визээр ирчихээд сурахгvй ажил хийгээд яваад байж бас болохгvй, хэрэв тэгвэл визийг нь шууд хvчингvй болгодог. Визгvй байна гэдэг маань өөрөө хууль бусаар амьдарч байна, тэгэхээр суралцаж ч чадахгvй, ажил хийж ч чадахгvй болчихож байгаа юм. Тийм хvн чинь эрvvл мэндийн даатгалгvй, өвдөж зовбол эмнэлэгт хандах эрхгvй болно гээд олон муу vр дагавар гараад ирж байгаа юм л даа.
Энд Япон, Солонгос, Хятад, Энэтхэг, Араб, Европын орныхон, латин америк, африк гээд дэлхийн өнцөг булан бvрээс залуучууд ирж суралцаж байна. Тэд хоёр зорилгоор л ирж суралцдаг гэхэд болно. Эхнийх нь англи хэлийг сурахаар ирж байна. Хоёр дахь нь баклавар, мастер, докторт суралцахаар ирж байна. Австралид суралцахын давуу тал гэвэл дэлхийд хvлээн зөвшөөрөгдсөн чанартай боловсролыг Англи, Америкаас арай хямд өртөг зардлаар эзэмших боломжтой. Мөн Австрали бол англи хэлтэй цөөхөн орны нэг учир англи хэлийг сайн сурч эзэмших боломжтой.
Австралид эзэмшсэн боловсролыг Америк, Англи, Канад гээд дэлхийн аль ч улсад хvлээн зөвшөөрдөг. Дэлхийн аль ч оронд очоод Австралид олж авсан боловсрол, эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллаад явчих боломжтой болж байгаа юм. Хамгийн давуу тал энэ юм даа.
Австрали Улс гадаадын оюутныг сургах, тэдний сурч боловсрох орчин, ажиллах эрх олгох тал дээр их боломжийн шvv. Оюутан хvн суралцах семестрийн vедээ долоо хоногтоо / part time / 20 цаг ажил хийх эрхтэй байдаг. Оюутны амралтын vеэр хэдэн ч цаг ажиллах эрхтэй. Харин оюутны гэр бvлийн гишvvд нь цагийн хязгаарлалтгvй ажил хийх эрхтэй байдаг. / full time / Энэ нь гэр бvлээрээ ирсэн оюутнуудад их ашигтай тусдаг юм.

-Австралийн монголчууд маань хоорондоо холбоотой байдаг уу?
-Монголчууд маань Мельбурн, Сидней гээд том хотуудаар их байдаг гэсэн. Хэдэн зуугаар л байдаг. Манай хотод бол 30-50-иад л монголчууд байна даа.
Өнгөрсөн оны аравдугаар сард Австралид байдаг монголчууд маань интернэтээр хурал зохион байгуулж Австрали дахь Монголчуудын холбоог байгуулсан. Энд ажиллаж, сурч амьдарч байгаа монголчуудаа хооронд нь холбох, мэдээлэл солилцох, шинээр ирж байгаа хvмvvст ажил, байр олох, Монголд байгаа залуучуудад австралийн их, дээд сургуулиудад суралцахаар ирэхэд мэдээлэл өгөх зэргээр идэвхтэй vйл ажиллагаа явуулж байна.
Манай хотынхны хувьд цөөхvvлээ ч юм, бидний уулзаж цугтаа тэмдэглэдэг баярууд бий. Наадам, улс тунхагласан өдөр, шинэ жил, цагаан сар гээд л баярууд бий. Бид аль нэг паркад цуглаад мах, соосеж / sausage/ шарж идээд, / barbeque хийж идэх гэж энд ярьдаг юм/ жаахан пиво, вино уугаад бие биетэйгээ ярьж хөөрч нутаг орныхоо тухай, Монголд болж байгаа vйл явдлууд, улстөр, сонгууль, төр засгаас авч явуулж байгаа ажлууд, гаргаж байгаа хууль дvрэм, ар гэр, ах дvv нар гээд олон сэдвээр санал бодлоо солилцдог юм.

-Монголын тухайд ойлголт ямар бол. Таны бодлоор гадаад сурталчилгааг яаж хийвэл зохилтой вэ?
-Яг vнэнийг хэлэхэд Монголыг мэддэггvй юм аа, энд. Чингис хаанаар л ойлголт, мэдлэг нь дуусдаг. Хааяа нэг зурагтаар нь Монголын тухай баримтат кино, нэвтрvvлэг гарч байхыг vзсэн. Манайд очсон гадныхан монголын хөдөө нутаг, малчдын амьдрал ахуй эсвэл нөгөө траншейны хvvхдvvдийг л авсан байдаг юм байна лээ.
Аялал жуучлал сvvлийн 20, 30 жилд л дэлхий дахинд эрчимтэй хөгжлөө. Манай улс ч vvнээс хоцрохгvй байх хэрэгтэй. Гадныхныг татах онгон зэлvvд байгаль, байгалийн vзэсгэлэнт газрууд манайд байна шvv. Хөвсгөл нуур, Дархадын хотгор, Ёлын ам, Улаан цутгалан, Хоргын тогоо гээд л. Нvvдэлчдийн уламжлалт ахуй, орчин, амьдрах хэв маяг гэдэг бас өвөрмөц. Ганцхан манайд гадны хэмжээнд хvрсэн дэд бvтэц, олон улсын төвшинд хvрсэн нисэх онгоцны буудал, зам харгуй, хурдны зам, зочид буудал, vзвэр, vйлчилгээ нь алга. Энэ бvгдийг эхэлж бий болгож байж л жуулчдыг татна шvv дээ. Манайд энэ бvгдээ бий болгоогvй байж аялал жуулчлал хөгжvvлнэ гэж ярих юм.
Эдний том хотууд ямар vзэсгэлэнтэй сайхан ногоон цэцэрлэгт хvрээлэн, хөшөө дурсгал, музей, театр,галерей, тvvхийн дурсгалт сvм дуган, уран барилгатай гээч.

-Одоо хоёулаа жаахан улстөржөөд орхих уу. Сонгууль дөхөөд уур амьсгал ч тийм байна. Та МАХН-ын залуу гишvvдийн нэг. XXV Их хурлын шийдвэрийг хэрхэн хvлээж авав?
-Би чинь хөдөө орон нутгийн хvн шvv дээ. Орон нутгийнхаа намын байгууллагын vйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож байсан. Намын vvрийн тэргvvлэгч, намын залуучуудын байгууллагын тэргvvлэгч, аймгийн намын хорооны гишvvн зэрэг сонгуульт vvрэг хvлээж ажиллаж байсан. 2000-2004 онд сумын Иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр сонгогдож байлаа.
1996 оны УИХ-ын сонгуульд МАХН ялагдаж анх удаагаа цөөнх болсны дараа аравдугаар сард орон нутгийн сонгуулийн өмнө анх намд элсэж байсан юм. Тэрнээс хойш өнөөдөр 2008 он гэж бодохоор 12 жил өнгөрчээ. 12 жил гэдэг бол бага биш хугацаа л даа. МАХН-ын залуу гишvvдийн нэг гэж дуудуулдаг байсан бол одоо залуу биш дунд vеийн гишvvн гэж дуудуулах насанд ирсэн байна. Энэ хугацаанд намын vйл ажиллагаа, зохион явуулж байгаа арга хэмжээ, гарч байгаа шийдвэрvvдийг цаг тухайд нь найз нөхдөөс сонсох, интернэт, намын сонин хэвлэлээс уншиж мэдэж байгаа.
Саяхан болж өнгөрсөн намын ХХV Их хурлын явц, гаргасан шийдвэрийг дэмжиж байгаа. Уг нь энэ шийдвэр 2007 онд биш 2005 онд гарах байсан юм гэсэн бодолтой явдаг. Цаг алдсан ч гэсэн нам шинэчлэгдэж, ийм шийдвэр гаргасан нь цаг vеэ олсон явдал боллоо. Ийм шийдвэр гараасай гэж намын гишvvд төдийгvй монголын ард тvмэн хvлээж байсан гэж бодож байна. Шийдвэр гаргах нэг хэрэг, гаргасан шийдвэрээ амьдралд хэрэгжvvлэх нь хамгийн чухал гэдгийг намын дээд, дунд, анхан шатны байгууллагуудын удирдлагуудын нэн тэргvvний асуудал гэдгийг битгий мартаасай гэж хvсэх байна. Манайхан ч ярихдаа сайн, хийхдээ муу болсон шvv дээ. Битгий л тийм явдал давтагдаасай.
Ерөөсөө шударга гишvvдийн бухимдаж явдаг зvйл бол намыг ашиг хонжоо харсан хvмvvсийн ажил, албан тушаалд хvрэх хэрэгсэл болгосон, найз нөхөд, ах дvv, мөнгөтэй хvмvvсийн нам болгосон, намын боловсон хvчний бодлого байхгvй болсон, тохиолдлын хvмvvс ажил, албан тушаалд намын нэрээр очих болсон, ажлын хариуцлага алдсан хvмvvстэй хариуцлага тооцохоо больсон зэрэг хэдхэн асуудал байгаа юм. Энэ бvх муу vзэгдлvvд намын ХХV Их хурлын шийдвэр ажил болон хэрэгжвэл арилах нь зайлшгvй, тэр хэрээр нам маань идээ бээрээсээ салан цэвэршиж, ард тvмний маань манай намд итгэх итгэл эргээд сэргэх болно.

-Манайхан улстөржих дуртай. Харин австраличууд ямар юм бэ?
-Сvvлийн арваад жилд манайхан улстөрждөг болсон юм шvv. Амьдрал ахуй нь хэцvv, тэгээд засаг төр нь хvн ардынхаа төлөө хийх зvйл нь хомс болсон болохоор ингэдэг байж болох юм. Нөгөө талаар хэн дуртай нь улстөрд орж улстөрийг амьдрал ахуйгаа сайжруулах хэрэгсэл болгож байгаа болохоор ингэж байгаа юм болов уу.
Энд ч мэргэжлийн улстөрчид, улстөрийн намынхан энэ тэр нь улстөрждөг харагддаг юм. Бусад хvмvvс бол улстөржихгvй ээ. Жирийн хvмvvст өөрийн гэсэн ажил төрөлтэй байх , авдаг цалин хөлс нь амьдралд нь хvрдэг, татварын хэмжээ ихсэхгvй, орон сууцны зээлийн хvv нэмэгдэхгvй л байхад болоод явчихаж байгаа юм. Аль нам нь сонгуульд ялж байна, аль нь ялагдаж байна тэр бол сонин биш ээ. Саяхан энд парламентын сонгууль болж 11 жил төр барьсан эрх баригч нам цөөнх болж, сөрөг хvчин нь олонхи болж, шинэ Ерөнхий сайд нь олонхи болсон намаас сонгогдлоо.
Сонгуулийн vер телевизийн нэвтрvvлэгт ч бараг өөрчлөлт орохгvй байна лээ. Мэдээгээр л сонгуулийн кампанит ажлыг мэдээлэх нь ихсэхээс биш, манайхан шиг нэр дэвшигчид эфирийг эзлээд vзэгч олныг залхаахгvй юм байна лээ. Айл, өрх бvр гаднаа шуудангийн хайрцагтай, тэрvvгээр нь сонгуульд орж байгаа нам, нэр дэвшигч нарын танилцуулга, мөрийн хөтөлбөр зэрэг сонгуулийн материалууд ирнэ.
Австралид сонгуулийн насны хvн бvхэн сонгуульд заавал оролцож саналаа өгөх ёстой. Ингээгvй тохиолдолд мөнгөн торгууль төлдөг юм билээ. Хvн бvхэн сонгуульд саналаа өгч байгаа болохоор ард олны олонхийн санаа бодол туссан парламент, Засгийн газар бvрддэг.

-Австраличуудаас бидний суралцах зvйл юу байна. Тэр дундаас онцолбол…
-Манайхан өөрсдийгөө их ухаантай, монгол хvний ген онцгой гэж ярих дуртай. Гэтэл бид ухаантай юм бол яагаад ядуу, улс маань хөгжил дорой байна вэ гэж өөрсдөөсөө асуумаар байгаа юм. Бид ядуу амьдарч, улс орон ядуу байгаа нь бид бvгдтэй л холбоотой. Бид магтаалд дуртай ард тvмэн болжээ. Гавьяа шагнал, найр наадам, зугаа цэнгэлд толгойгоо мэдvvлчихэж. Бид vнэн vгэнд дургvй болчихож, vнэн vг хэлж байгаа нэгнээ хавчин гадуурхаж, дооглож, элэглэдэг болчихож. Энэ л бидний алдаа байна. Алдаагаа олж харж, алдаагаа засч байж л бидний амьдрал сайжирна, тэгж байж л хvн шиг амьдарна, улс орон маань ч хөгжиж дээшлэх болно.
Австраличуудыг харахаар атаархах сэтгэгдэл их төрдөг юмаа. Эд нар аливаа юманд зарчмын дагуу хандаж байна. Манайхан шиг танил тал, нутаг нуга, найз нөхөд, нам холбоо гэж явцуурахгvй юм. Ямар л зарчим, шаардлага байх ёстой тэрийгээ л барина, хувь хvмvvсийн харилцаанд ч тэр, ажил хэргийн харилцаанд ч тэр.
Ажлаа урьдаас маш сайн төлөвлөж, гарч болох саад бэрхшээлvvд, тэдгээрийг хэрхэн шийдэх арга замуудаа сайтар тооцсон байдаг тул аливаа ажил хугацаандаа л дуусдаг. Ажлын цагийг хатуу барина. Цагтаа эхэлж, цагтаа дуусна.
Хvн бvхэн хуулиа хатуу дагаж мөрдөж байна. Ялангуяа, төр засгийн томчууд нь их vлгэр дууриал vзvvлдэг, энэ тал дээр. Томчуудаас хэн нэг нь мөнгө төгрөг идэж уух, авилга авах, эсвэл нэр төртэй нь холбоотой асуудалд холбогдвол энэ талаар буруугvй бол өөрийн буруугvй болохоо нотлох, хэрэв буруутай бол тэрийгээ хvлээн зөвшөөрч огцрох юм. Ийм учраас эдний нийгэм их эрvvл саруул байна. Хэвлэл, мэдээлэл энэ тал дээр маш их vvрэг гvйцэтгэж байна.
Төр засаг нь vнэхээр ард олныхоо төлөө ажиллаж байна. Татварыг бууруулж байна, хvн амын орлогыг нэмэгдvvлж байна, хvн ардаа илvv сайхан орчинд амьдруулахын тулд их зvйл хийж байна. Шинээр орон сууц, зам талбай, ногоон байгууламж, нийтийн тээврийн хангамж, цэвэр усны хангамж, нөөц гээд юу хэрэгтэй байна, тэр бvгдийг урьдаас тооцоолон 10-20 жилийн өмнөөс арга хэмжээ авч байна. Хvн ардаа цэвэр цэмцгэр орчинд амьдруулах, эрvvл хvнс-баталгаатай хоол хvнсээр хангах тал дээр онцгой анхаардаг.

-Тэдний амьдралын хэв маягаас ярьж өгнө vv. Тухайлбал, манайд хvн амын бодлого ихээхэн алдагдаж байгаа?
-Дундаж австрали айл 2-4 хvvхэдтэй байдаг. Олон хvvхэдтэй байхыг улсаас нь дэмжиж тусалдаг. Эмэгтэйчvvд нь хvvхдvvдээ харан гэртээ сууж, эрэгтэйчvvд нь ажил хийдэг. Жилийн дөрвөн улирлын турш халуун, vргэлж нов ногоон байдаг болоод ч тэр vv хvмvvс нь их идэвхтэй, хөдөлгөөнтэй амьдардаг. Австрали хvмvvс их эелдэг. Таних ч бай, танихгvй ч бай ч хvнтэй мэндлэх нь ердийн зvйл байдаг. Хөгшин, залуугvй өглөө, оройд байнга алхаж, гvйнэ. Ингэхдээ зөрж өнгөрөх хvмvvстэйгээ мэндлэх хvмvvсийг хаана ч харж болно.
Нар өглөө эрт мандаж, орой эрт жаргадаг. Орой таван цаг өнгөрөөгөөд харанхуй болдог, өглөө бараг таван цаг гээд л нар манддаг болоод ч тэр vv, хvмvvс нь эрт унтаж, эрт босдог. Орой долоон цаг өнгөрөөд л гудамжинд нь чимээ аниргvй болно шvv. Өглөө бол тав гээд гудамж хөл хөдөлгөөнтэй болдог.
Ажлын таван өдөр маш шаргуу ажиллаж, амралтын хоёр өдөр амарсан шиг амардаг улсууд. Ажил, амьдрал, хооллох дэглэмийг чанд сахидаг тул хvмvvс нь их өндөр насалдаг.

-Ta гадаадад очиж суралцахыг хvсч байгаа залуучууддаа хандаж юу гэж захимаар байна вэ?
-Залуучууддаа хандаж хэлэхэд, англи хэлээ сайн сур, улам сайжруулж, мэргэжлийнхээ ном зохиолыг ашиглах төвшинд л очоорой гэж захих байна.
Ингэвэл манайхны олонхийн англи хэлний анхан шатны сургалтад суралцахаар гадаадад явах нь бага ч гэсэн багасах болов уу гэх бодож байна.
Тийм хvмvvс өндөр зардал гаргаж очоод л А,В,С-гээ vзээд л олигтой ахиц байхгvй буцаад ирдэг шvv. Тэгэхээр тодорхой төвшинд хvрсэн хvмvvсийг л гадаадад сургаж, хэлийг нь сайжруулах хэрэгтэй байгаа юм.
Манайхны нэг буруу ойлголт бол гадаадад очиж байж англи хэлийг сурна гэж бодоод байх шиг. Энэ хамгийн буруу зvйл шvv гэдгийг онцолж хэлмээр байна. Англи хэлний анхан, дунд шатыг Монголдоо биеэ дааж болон хэлний курст явж vзэх хэрэгтэй. Тэгж байж гадаадад суралцахаар ирэх тухай бодох нь зөв шvv. Англи хэлний ахисан төвшнийг л зөвхөн гадаадад очиж суралцах хэрэгтэй гэдгийг зөвлөх байна. Монголдоо хэлээ vзвэл арав дахин хямд зардал гарна гэдгийг бас тооцоорой. Гадаадад бол долоо хоног хэл сурахад 300 ам.доллар байдаг юм шvv дээ. Дээр нь амьдрах зардал гэж байна, байр, хоол гээд нэмбэл дахиад 200 ам.долларын зардал гарна. Тэгэхээр гадаадад нэг сар хэл сурахaд сардаа дунджаар 1200 -1500 ам.доллар элбэг болно. Энэ зардлаар Монголдоо бvтэн жил хэл сурна. Монголдоо биеэ дайчлаад хэл сурахгvй байгаа хvн гадаадад очоод сурна гэдэг хэцvv дээ.

-Гадаадад суралцаж байгаа монголчуудын нэг төлөөллийн хувьд Танаас асууя. Хэзээ эх орондоо ирж хувь нэмрээ оруулах вэ?
-Залуучууд маань дэлхийн олон оронд ажиллаж, сурч, амьдарч байна. Зарим нь аж амьдралаа дээшлvvлэх гэж, зарим нь эрдэм мэдлэг эзэмших гэж ингэж явна. Олонхи нь гадаадад vлдэж байгаа нь тодорхой. Монголчууд маань уулзахаараа л энэ тухай ярьж, хэлэлцэж маргаж мэтгэлцэж байдаг юм. Эх орондоо буцаж очоод зvгээр л ажил төрлөө хийгээд, амар тайван амьдрах баталгаа алга байна шvv дээ гэсэн нэг л хариулт хэлдэг юм. Авдаг цалин нь хаана ч хvрэлцэхгvй, хэдийдээ цалингаа амьдралдаа хvргээд, хэдийдээ мөнгөө хурааж, хуримтлал хийж, өөрийн гэсэн орон байртай, унах унаатай болох юм, идэх хоол хvнс маань баталгаа байна уу, амьдрах орчин маань цэвэр vv, хvvхдvvд маань утаатай орчинд байх юм уу, хvvхэд тоглох орчин, тоглоомын талбай, амралтын vедээ очоод амрах цэцэрлэгт хvрээлэн байна уу гээд л олон асуудлаар маргалддаг юм. Хамгийн гол нь эх оронд маань шударга ёс гэж алга, эх орондоо хvн шиг амьдрах нөхцөл vнэхээр алга гэсэн хариулт хэлж байна даа. Төр засаг маань энэ талаар маш яаралтай шуурхай арга хэмжээ авахыг л харсан, хvлээсэн хvмvvс л байна. Ингэж чадахгvй бол чадалтай, эрдэм мэдлэгтэй залуучуудаа харийн оронд алдаад л, алдаад л байх болно.
Улсынхаа тэтгэлгээр гадаадад сурч боловсрол, мэргэжил эзэмшээд vлдэж байгаа нь ч байх л юм. Хvн vлдэх эсэх нь тэр хvний хэрэг, ядуу улсынхаа төсвийн мөнгөөр сурчихаад vлдэж байгаа бол улсаас авсан мөнгөө буцаагаад төлөх нь зvй ёсны юм. Дараа, дараагийн хvмvvс нь суралцахаар хvлээж байгаа гэдгийг битгий мартаасай даа, тэр хvн.
Эх оронч vзэл гэж согтохоороо “би монгол хvн” гэж цээжээ дэлдэх, эсвэл аль нэг улстөрч нь монгол хvн болж төрсөндөө баярладаг гэдэг ч юм у, эсвэл аль нэг дарга нь овоо тахилга, аль нэг аймгийн ойг тэмдэглэхдээ дэлхийд байхгvй монгол наадам гэж хэлэхийг ч хэлэхгvй байх аа. Эх оронч vзэл гэдэг бол хvн бvхэн аав, ээжээ хайрлах, тэднийхээ хэлж захидаг, vг сургаалыг дагах, ах захаа хvндлэх, өвгөд хөгшид, хvvхэд нялхсыг өргөх, байгаль дэлхийгээ хайрлах, эрдэм ном сурах, ажил мэргэжил эзэмших, сайн сайхан явахыг л хэлнэ. Худал хэлэх, хуурч мэхлэхийг цээрлэхийг л хэлнэ. Энэ мэтийн зvйлvvдийг өдөр бvр дагаж явбал тэр л бидний эх оронч vзэл юм. Хvн бvхэн чаддаг мэддэг ажлаа хийж, ажил төрөлдөө сэтгэл зvрхээ өгвөл тэр л эх орноо хайрлах бидний хайр болно. Бусад бvх зvйл аяндаа болноо. Бид цөөхvvлхнээ, ердөө хоёрхон саяулаа л байна. Улс орон хөгжихөд хvн амын зохимжтой тоо гэж байдаг. Манай улсын хувьд бол 4-6 сая хvн амтай байж л энэ хязгаарт хvрнэ. Тэгэхээр бид бvхэн 2-3 хvний ажил хийх л хэрэгтэй байна. Тиймийн тулд хvvхэд залуучууд маань эрдэм номд шамдан, дор хаяж 2-3 гадаад хэл эзэмшиж шаргуу зvтгэх хэрэгтэй байна. Тэгж байж л бид дэлхийн хөгжилтэй хөл нийлvvлэн алхана.
———————
Other sources: Mongolians about Australia